Info over de antieke openhaard

Tegenwoordig is de openhaard een blikvanger in je interieur. Vroeger was dat anders; het open vuur was gewoon de enige warmte- en lichtbron. Pas met de entree van het huidige woonhuis kwam de verwarming om de hoek kijken en toen dat steeds meer een centrale rol ging spelen, kwamen de haardplaten in de mode.

Soms vanuit de optiek om de gasten te laten zien hoe welvarend men was en hoe rijkelijker versierd, des te meer geld de eigenaar had.

Van nis naar schouw

Vroeger was een openhaard niet meer dan een ondiepe nis met een gat in de achterwand. Nu zijn er rookkanalen, gesloten systemen en turbobranders. Hoe is die ontwikkeling tot stand gekomen? Met de ontwikkeling van het woonhuis zo rond de 12de eeuw, werden ook de bakstenen ontwikkeld die eerst alleen maar door het welvarende deel van de bevolking werden gebruikt. Met de ontwikkeling van de baksteen werden ook de eerste rookkanalen gemetseld. Eerst had je het open vuur midden in de kamer, met een gat in het dak. Later werd het verplaatst naar een ondiepe nis, met een gat in de achterwand voor de rook. Nu was er door de toepassing van bakstenen de mogelijkheid om rookkanalen te maken langs de muren. Zo ontstonden de eerste schoorstenen en schouwen.

De functie van haardplaten

Bij de intrede van de schouw werd ook de binnenkant bekleed, eerst alleen met ruwe bakstenen. Deze werden in de loop der jaren vervangen door gietijzeren platen. Op de platen waren vaak afbeeldingen te zien en bij de rijken en edelen zag je vaak het familiewapen er in terug. Maar er waren ook platen bij met Bijbelse taferelen, portretten en politieke gebeurtenissen. De Hollandse platen kun je vooral herkennen aan hun rijke versiering rondom het middentafereel. Aan de bovenkant worden ze vaak afgewerkt met schelpen en aan de zijkant meestal met een bloem- of bladmotief of vruchten. Jammer genoeg kun je vaak niet herleiden uit welk jaar een plaat komt. Dit heeft er mee te maken dat deze meerdere keren werden gebruikt; er werd er een gemaakt en men gebruikte die voor meerder doeleinden. De platen werden gekopieerd, maar men paste het jaartal en productieaantal niet aan. Buiten de mooie decoraties waren de belangrijkste functies van de haardplaat: bescherming van de achterwand tegen afbrokkelen en de werking als een radiator. Want hoe dikker de plaat is, hoe meer warmte hij opneemt, en hoe langer de uitstralende werking daarvan is.

Kopen van een antieke haard

Tegenwoordig is er een levendige handel in antieke haarden en er zijn veel bedrijven die zich gespecialiseerd hebben. Bij de keuze spelen vooral nostalgische motieven mee. Je kunt kiezen uit veel materialen en er wordt veel gewerkt met natuurstenen. Voor de achterkant van de haard zijn ijsselstenen een goede keus. Voor het rookkanaal en de dakdoorvoer is RVS het meest passend. Voor de schouw kun je kiezen uit kalkzandsteen of marmer. Dit kun je zelf samenstellen, maar je kunt ook complete schouwen uit vroegere eeuwen kopen. Hier hangt natuurlijk een prijskaartje aan, maar als je een liefhebber bent van objecten uit vervlogen tijden, dan kun je hiermee al je wensen vervullen. Als daarbij de stijl van de schouw helemaal past bij de rest van je interieur, dan waan je je echt in vervlogen tijden. Het enige wat er dan misschien aan ontbreekt, zijn de witte pruiken. Maar wat wel hetzelfde is en zal blijven, zijn de warmte en knetteren van het vuur.